Nike · Tarihçe
Nike'ın Hikâyesi: Blue Ribbon Sports'tan Dünyanın En Büyük Spor Markasına
Bir Stanford ödevi, 500'er dolarla kurulan bir ortaklık ve bozulan bir waffle makinesi: Nike'ın Blue Ribbon Sports'tan bugüne hikâyesi, karışık kuruluş tarihi ve dönüm noktaları.
- İlk adı
- Blue Ribbon Sports
- Kuruluş
- 25 Ocak 1964
- Kurucular
- Phil Knight, Bill Bowerman
- Merkez
- Beaverton, Oregon (ABD)
- Nike adı ve Swoosh
- 1971
- Markalar
- Nike, Jordan, Converse

Nike, bir koşucu ile eski koçunun 1964'te Portland'da yaptığı el sıkışmayla, Japon koşu ayakkabısı satan küçük bir ithalatçı olarak başladı. Nike adı ise yedi yıl sonra, kendi ayakkabılarını ürettirmeye başladıklarında geldi.
Kısa Cevap
Nike, 25 Ocak 1964'te Phil Knight ile onun üniversitedeki atletizm koçu Bill Bowerman'ın el sıkışmasıyla Blue Ribbon Sports adıyla kuruldu ve ilk yıllarında Japon Onitsuka Tiger ayakkabılarını sattı. Nike adı ve Swoosh 1971'de, şirket kendi ürünlerini ürettirmeye başlayınca geldi; resmi Nike, Inc. adının hangi yıl alındığı konusunda ise kaynaklar ayrışıyor. Bugün merkezi Oregon'daki Beaverton'da olan halka açık bir Amerikan şirketi ve kendi yıllık raporuna göre dünyanın en büyük spor ayakkabı ve giyim satıcısı.
Nike Nasıl Kuruldu?
Hikâye bir üniversite ödeviyle başlıyor. Nike'ın arşivine göre Phil Knight, Stanford'daki MBA eğitimi sırasında küçük işletme yönetimi dersine yazdığı ödevde tek bir soru sordu: Japon spor ayakkabıları, Japon fotoğraf makinelerinin Alman makinelerine yaptığını Alman spor ayakkabılarına yapabilir mi? Knight bu ödevden A aldı ve fikri kâğıtta bırakmadı.
Şirket tarihlerini derleyen International Directory of Company Histories'e göre Knight 1962'de Japonya'da Onitsuka ile temas kurdu ve şirketin Tiger ayakkabılarını küçük çapta ABD'ye getirmek için anlaştı. Japon tarafı karşısında gerçek bir şirket görmek istediği için Knight, “Blue Ribbon Sports” adını bu görüşmeler sırasında uydurdu.
Ortağı eski koçuydu. Nike'ın arşivine göre Knight ile Oregon Üniversitesi atletizm koçu Bill Bowerman, 25 Ocak 1964 Cumartesi günü Portland'daki Cosmopolitan Hotel'de öğle yemeğinde buluştu; yaklaşık bir saat sonra el sıkıştılar ve Blue Ribbon Sports (BRS) doğdu. İkisi işe yarı yarıya para koydu: şirket tarihi derlemesine göre Bowerman, Knight'ın yatırımını eşitlemek için 500 dolar koydu.
İlk yıllar mütevazıydı. Aynı derlemeye göre BRS, ilk yılı olan 1964'te 1.300 çift Japon koşu ayakkabısı satıp 8.000 dolar ciro yaptı. Knight ayakkabıları atletizm yarışlarında, arabasının bagajından satıyordu. 1965'e gelindiğinde şirketin tam zamanlı bir çalışanı vardı; Nike'ın ilk tam zamanlı çalışanı olarak andığı kişi, Nike adını yıllar sonra bulacak olan Jeff Johnson. İlk perakende mağaza Kaliforniya'nın Santa Monica şehrinde açıldı; yılı derlemeye göre 1966, WWD'ye göre 1967.
Phil Knight ve Bill Bowerman Kimdir?
Phil Knight
Knight Portland'da büyüdü, 1959'da Oregon Üniversitesi'nden işletme diplomasıyla mezun oldu ve üniversitede Bowerman'ın atletizm takımında koştu. Nike'ın kurumsal biyografisine göre Stanford'da MBA yaptıktan sonra Price Waterhouse ve Coopers & Lybrand'da sertifikalı muhasebeci (CPA) olarak çalıştı, Portland State Üniversitesi'nde işletme dersleri verdi. Swoosh'u çizecek öğrenciyle de orada tanıştı.
Knight, 1983–84'teki kısa bir ara dışında 1968–1990 ve 2000–2004 yıllarında şirketin başkanlığını (president) yürüttü. SEC kayıtlarına göre CEO'luğu Aralık 2004'te William Perez'e bıraktı ama yönetim kurulu başkanı olarak kaldı; 30 Haziran 2016'da yönetim kurulundan ayrıldı ve fahri başkan (Chairman Emeritus) oldu. Blue Ribbon yıllarını anı kitabı Shoe Dog'da anlattı.
Bill Bowerman
Bowerman 1911'de Portland'da doğdu, İkinci Dünya Savaşı'na katıldı ve 1948'de Oregon Üniversitesi'ne koç olarak döndü. Nike'ın arşivine göre 24 yıllık koçluğunda Oregon'a dört NCAA atletizm şampiyonluğu kazandırdı, bir mili dört dakikanın altında koşan 16 atlet yetiştirdi ve 1972'de ABD olimpiyat atletizm takımının koçu oldu. 1960'larda jogging'i Eugene'e tanıttı, 1967'de “Jogging” adlı kitabı yayımladı.
Bowerman'ı farklı kılan, atölyesiydi. Koşucuları için ayakkabıları kendisi söküp yeniden yapıyordu; Nike'a göre onun el yapımı ayakkabılarından birini deneyen ilk öğrenci atlet, 1958'de Knight'tı. Adına sekiz patent kayıtlı. Nike'ın aktardığı ölçütü basitti: bir ayakkabı hafif ve rahat olmalı, uzun mesafeye dayanmalı.
Blue Ribbon Sports Nasıl Nike Oldu?
Bu dönemin kilit ayakkabısı Cortez'di. Nike'ın arşivine göre Bowerman Haziran 1965'te Onitsuka'ya talimat ve numuneler gönderdi ve Onitsuka, onun geliştirdiği Tiger Cortez'i piyasaya sürdü; 1967 başına ait bir katalog ayakkabıyı “dünyanın en iyi uzun mesafe ayakkabısı olmak için tasarlandı” diye tanıtıyordu. Şirket tarihi derlemesine göre Cortez 1968'de BRS için büyük bir satış başarısına dönüştü. Ayakkabının kime ait olduğu sorusu birkaç yıl sonra mahkemeye taşınacaktı.
Aynı derlemeye göre BRS, 1971'de Japon ticaret şirketi Nissho Iwai'nin finansmanıyla kendi ürünlerini yurt dışındaki bağımsız fabrikalara ürettirmeye başladı ve yeni ayakkabılar için bir ad ile bir işaret gerekti. Knight'ın aklındaki ad “Dimension Six”ti; CNBC'ye anlattığına göre Jeff Johnson'ın bulduğu Nike'ı başta pek sevmemişti, ama diğer seçeneklerden iyiydi. Swoosh'u aynı yıl Portland State'te tasarım öğrencisi olan Carolyn Davidson çizdi; ESPN'e göre logonun ilk ticari kullanımı 18 Haziran 1971.
Kopuş 1972'de geldi. Şirket tarihi derlemesine göre nedeni dağıtım konusundaki bir anlaşmazlıktı; BRS aynı yıl Nike markasının ilk büyük tanıtımını Eugene'deki ABD Olimpiyat Seçmeleri'nde yaptı. The Oregonian, 1 Mayıs 1972'yi Blue Ribbon'ın sonunun başlangıcı olarak anıyor. Knight da 2022'deki 50. yıl mesajında Onitsuka'nın sözleşmeyi bitirmesini ağır bir darbe olarak hatırlıyor; ama aynı mesajda beklenen anın geldiğini, başarsalar da başaramasalar da artık yollarına kendi markalarıyla devam edeceklerini düşündüğünü yazıyor.
Ayrılık mahkemede bitti. Complex'in The Oregonian'a dayanan haberine göre BRS, 1973'te Onitsuka'ya sözleşme ihlali davası açtı. Mahkeme iki şirketin de ayakkabıyı satabileceğine karar verdi ama Cortez adı Nike'ta kaldı; Complex'in aktardığına göre Nike'ın resmi çizgisi de Nike Cortez'in 1972'de çıktığı yönünde. Uzlaşma tutarı ise belirsiz: bazı yayınlarda bir rakam geçiyor, ama davayı anlatan Complex haberine göre Nike'ın avukatlarından Doug Houser tutarı hâlâ açıklamıyor.
Nike Ne Zaman Kuruldu: 1964 mü, 1971 mi, 1978 mi?
Tek bir doğru yıl yok, çünkü soru üç ayrı şeyi karıştırıyor: ortaklığın kuruluşunu, markanın doğuşunu ve şirketin resmi adını. Kaynakların verdiği tarihler şöyle:
- 1964: Blue Ribbon Sports ortaklığı 25 Ocak'taki el sıkışmayla kuruldu. “Nike ne zaman kuruldu?” sorusunun en yaygın cevabı bu.
- 1967: Nike'ın yıllık 10-K raporuna göre bugünkü NIKE, Inc. tüzel kişiliği 1967'de Oregon yasalarına göre tescil edildi; rapor “NIKE” derken şirketin öncüllerini de kastediyor.
- 1971: Nike adı ve Swoosh geldi, Nike markalı ilk ürünler satışa çıktı.
- 1972: Onitsuka ile yollar ayrıldı, Nike markası ABD Olimpiyat Seçmeleri'nde ilk kez büyük çapta tanıtıldı. Nike 50. yılını 2022'de kutladı.
- 1978: International Directory of Company Histories'e göre şirketin adı resmen Nike, Inc. oldu.
Son maddede kaynaklar ayrışıyor: CNBC yeniden adlandırmayı 1972'ye koyuyor; WWD ise Nike Inc.'in resmen 30 Mayıs 1971'de kurulduğunu, Blue Ribbon Sports'un 1981'de Nike Inc. bünyesinde birleştiğini yazıyor. Pratik cevap şu: şirket 1964'te kuruldu, Nike adı 1971'de doğdu.
Kronoloji
- 1962Knight Japonya'da Onitsuka ile temas kuruyor
- 25 Ocak 1964Knight ve Bowerman, Blue Ribbon Sports'u kuruyor
- 1971Nike adı ve Swoosh doğuyor
- 1972Onitsuka ile ayrılık, seçmelerde ilk büyük Nike tanıtımı
- 1974Bowerman Waffle Trainer'ı geliştiriyor
- 1978Şirketin resmi adı Nike, Inc. oluyor (kaynaklar ayrışıyor)
- 1978–1979İlk Air ayakkabı Tailwind çıkıyor
- Aralık 1980Nike halka açılıyor
- 1982Air Force 1, Air'i basketbola taşıyor
- 1985Air Jordan 1 ve Dunk
- 1987Air Max 1 ile görünür Air
- 1988Just Do It kampanyası
- 2003Converse anlaşması
- 2016Knight fahri başkan oluyor
- 2024Elliott Hill CEO oluyor
Waffle Taban Nike'ı Nasıl Büyüttü?
Nike'ın ilk büyük başarısı bir mutfak aletinden çıktı. Nike'ın arşivine göre Bowerman'ın derdi, 1969'da Oregon'a döşenen üretan pist ve koşucularının bu zemindeki ayakkabılarıydı. Çözüm kahvaltı masasında geldi: waffle'ın ızgaralı yüzeyine bakan Bowerman, eşi Barbara'nın waffle makinesine hamur yerine sıvı üretan döktü. Makine bir daha kullanılamadı. Şirket tarihi derlemesine göre bu desen, tabana ağırlık eklemeden tutuşu artırıyordu.
Yıl konusunda Nike'ın kendi arşiv yazıları bile ayrışıyor: biri 1970, diğeri 1971 diyor. Nike'a göre ilk prototipler, Kasım 1971'de NCAA kros şampiyonluğunu kazanan Oregon takımının ayağındaydı. 1972 seçmeleri için Bowerman ve Geoff Hollister elde küçük bir parti yaptı ve bu çiftleri birkaç atlet giydi. Tabanın bıraktığı izler Ay'daki astronot ayak izlerine benzetildiği için bu çiftlere “Moon Shoe” dendi.
Fikir hızla ürüne döndü. Nike'a göre 1973'te Oregon Waffle çıktı; Bowerman'ın 1974'te geliştirdiği Waffle Trainer ise Nike'ın ilk büyük hiti oldu ve siparişleri 1975'e gelindiğinde 100.000 çifti geçti. Zamanlama ABD'deki koşu patlamasına denk geldi. Derlemeye göre şirketin geliri 1976'da 14 milyon dolara, 1977'de 28 milyon dolara çıktı; 1979'da ABD'de satılan koşu ayakkabılarının neredeyse yarısı Nike'tı. Şirket aynı yıl Beaverton'daki yeni merkezine taşındı ve Aralık 1980'de halka açıldı.
Nike Koşudan Basketbola Nasıl Geçti?
Bugün Nike denince akla gelen hava yastığı fikri dışarıdan geldi. Highsnobiety'ye göre havacılık ve uzay mühendisi Frank Rudy, esnek zarların içine hapsedilmiş gazla yastıklama fikrini 1977'de Nike'a getirdi. İlk Air ayakkabı olan Tailwind, 1978 Honolulu Maratonu öncesinde Hawaii'de sınırlı sayıda satıldı ve 1979'da geniş satışa çıktı.
Air kısa sürede sahaya taşındı. Nike'a göre 1982'de Bruce Kilgore'un tasarladığı Air Force 1, Nike Air yastıklamayı basketbola getiren ilk ayakkabıydı. 1984'te Michael Jordan'la yapılan anlaşma ise markanın yönünü değiştirdi: Nike'ın zaman çizelgesine göre Jordan, Air Jordan 1'i ilk kez 17 Kasım 1984'te bir normal sezon maçında giydi, ayakkabı 1985'te 65 dolara satışa çıktı. O ilk rengin ve retrolarının hikâyesi Air Jordan 1 Chicago'nun 1985'ten bugüne sürümleri yazısında.
1985 başka bir klasiği de getirdi. Nike'a göre Dunk, 1985–86 üniversite basketbol sezonu için, takımların ısınma kıyafetleriyle ayakkabılarını aynı renklerde buluşturan College Colors programıyla doğdu. Aynı ayakkabı 2002'de Nike SB ile kaykaycılar için yeniden yorumlandı; iki Dunk arasındaki farkları SB Dunk ile Dunk karşılaştırması anlatıyor.
1987'de Air görünür oldu. Nike'a göre mimarlık eğitimi almış tasarımcı Tinker Hatfield, borularını ve tesisatını dışarıda gösteren Paris'teki Centre Pompidou'dan esinlendi ve ara tabanın bir kısmını keserek Air ünitesini ortaya çıkardı. Sonuç Air Max 1'di.
Just Do It Sloganı Nereden Geldi?
Slogan 1988'de Portland'daki reklam ajansı Wieden+Kennedy'den çıktı. The Oregonian'a göre Nike'ın satış ekibi yeni sloganlı kampanyayı ilk kez 1988 yazında gördü; WWD'ye göre slogan ilk kez 80'li yaşlarındaki koşucu Walt Stack'in yer aldığı bir televizyon reklamında kullanıldı. Willamette Week'e göre sloganı ajansın kurucularından Dan Wieden buldu. Wieden'in kendi anlatımına göre ilham kaynağı, idamından hemen önce “You know, let's do it” (Hadi, yapalım) diyen mahkûm Gary Gilmore'un son sözleriydi; bu Nike'ın resmi açıklaması değil, Wieden'in hikâyesi.
Ajansla Nike'ın bağı eskiydi: Willamette Week'e göre Wieden+Kennedy tek bir müşteriyle, Nike'la kurulmuştu. Aynı habere göre Nike, sloganı 30 yıl sonra yeni bir kampanyayla yeniden öne çıkardı.
Nike Hangi Ülkenin Markası ve Kime Ait?
Nike bir Amerikan markası: merkezi Oregon'daki Beaverton şehri yakınında olan, halka açık bir şirket. Nike'ın 10-K raporuna göre genel merkez, yaklaşık 400 akrelik (160 hektarı biraz aşan) ve 40'tan fazla binadan oluşan Philip H. Knight Campus. Şirketin B sınıfı hisseleri New York Borsası'nda NKE koduyla işlem görüyor.
“Nike kimin?” sorusunun cevabı hisse yapısında. Aynı rapora göre yönetim kurulunun dörtte üçünü A sınıfı hissedarlar seçiyor ve 30 Haziran 2026 itibarıyla A sınıfı hisselerin yaklaşık yüzde 79'u Knight'ın kurduğu Swoosh, LLC'de. Knight'ın bu şirkette oy hakkı yok; hisselerin yönetiminde oğlu ve Nike yönetim kurulu üyesi Travis Knight'ın önemli rolü var. Şirketi günlük olarak 1988'de Nike'a katılan ve 2024'ten beri görevde olan CEO Elliott Hill yönetiyor; 2006–2020 arasında CEO olan Mark Parker icracı yönetim kurulu başkanı.
Rapor şirketin ölçeğini de veriyor: Nike kendini dünyanın en büyük spor ayakkabı ve giyim satıcısı olarak tanımlıyor; 31 Mayıs 2026'da biten mali yılda gelir 46,4 milyar dolar, çalışan sayısı yaklaşık 73.000.
Amerikan markası olması, ayakkabının ABD'de üretildiği anlamına gelmiyor. 10-K'ya göre Nike ürünlerinin neredeyse tamamı ABD dışında, bağımsız üreticilerde yapılıyor. 2026 mali yılında Nike markalı ayakkabıların yaklaşık yüzde 52'si Vietnam'da, yüzde 27'si Endonezya'da, yüzde 16'sı Çin'de üretildi. Etiketinde Vietnam ya da Endonezya yazan bir Nike, markanın ülkesiyle çelişmiyor.
Sık Sorulan Sorular
Nike Ne Demek?
Nike, Yunan mitolojisinde zafer tanrıçasının adı. Markaya bu adı 1971'de Blue Ribbon Sports'un ilk tam zamanlı çalışanı Jeff Johnson önerdi.
Nike'ın İlk Ayakkabısı Hangisi?
Neye “ilk” dendiğine bağlı: Blue Ribbon'ın 1964'te sattığı ilk ayakkabılar Onitsuka'nın Tiger modelleriydi. Nike arşivine göre Swoosh'u taşıyan ilk ayakkabı ise 1971'de 16,95 dolara satılan “the Nike” adlı bir futbol kramponuydu. Sık anılan Cortez, Nike adını almadan önce Onitsuka'nın Tiger Cortez'i olarak satılıyordu.
Nike, Jordan ve Converse Aynı Şirket mi?
Evet, üçü de NIKE, Inc. çatısında. 10-K raporuna göre Jordan Brand, Jumpman markasını kullanan bir Nike markası; Converse ise Boston merkezli ve tamamı Nike'a ait bir yan kuruluş. Nike, Converse'ü satın alma anlaşmasını Temmuz 2003'te imzaladı; SEC'e bildirilen bedel, hisselerin tamamı için yaklaşık 305 milyon dolar ve bazı işletme sermayesi yükümlülüklerinin devralınmasıydı.
Shoe Dog Kitabı Neyi Anlatıyor?
Shoe Dog, Phil Knight'ın 26 Nisan 2016'da Scribner'dan çıkan anı kitabı; Knight'ın Japon koşu ayakkabısı fikrinden Nike'a uzanan yolunu kendi gözünden anlatıyor. Kitaptaki anekdotlar Knight'ın anlatımı olduğu için tarih ve rakamları şirket kayıtlarıyla karşılaştırmak iyi olur.
Big Drip TR'de Nike ve Jordan
Bu hikâyede 1985'te doğan iki model Big Drip TR'de kendi kategorilerinde listeleniyor: Nike Dunk modelleri ve Air Jordan 1 modelleri. Sonraki dönemden bir iş birliği hikâyesi Nike'ın Ağustos 2017'de duyurduğu, Virgil Abloh imzalı Off-White x Nike “The Ten” koleksiyonu; diğer marka ve model hikâyeleri Sneaker Hikâyeleri bölümünde.
Kaynaklar
- NIKE, Inc. – Phil Knight and Bill Bowerman: The Handshake That Started It All
- NIKE, Inc. – Bill Bowerman: Nike's Original Innovator
- NIKE, Inc. – The History of the Nike Moon Shoe
- NIKE, Inc. – The Nike Swoosh Logo: From Humble Beginnings to Global Icon
- NIKE, Inc. – Form 10-K, 2026 mali yılı
- International Directory of Company Histories – Nike, Inc. (FundingUniverse)
- ESPN – How a College Student Created One of Sport's Most Iconic Images
- Complex – Nike Veteran Speaks on the Lawsuit That Could've Killed the Company
- Hypebeast – Phil Knight Celebrates Nike's 50th Anniversary
- CNBC – How Phil Knight Turned a Dream Into a $25 Billion Fortune
- The Oregonian (East Oregonian) – Nike at 50
- NIKE, Inc. – Phil Knight, Chairman Emeritus
- Highsnobiety – Nike's 1979 Tailwind Is the Unsung Hero of Air Bubble Technology
- Nike – The History of the Air Max 1
- Willamette Week – 1988: Just Do It
- CNBC – Here's How Much Nike's Founder Paid for the Swoosh Logo in 1971
- WWD – Nike Inc. Company Timeline: 50 Years of Innovation (Yahoo)
- Complex – Nike Is Bringing Back a Forgotten Piece of Sneaker History (Cortez)
- Nike – Air Force 1
- Nike – The History of the Nike Dunk
- Nike – How the Air Jordan 1 Banned Colorway Sparked a Sneaker Revolution
- Nike – Air Jordan 1 Arşivi (orijinal fiyat ve çıkış yılı)
- SEC – NIKE 8-K, 18 Kasım 2004 (CEO değişikliği)
- SEC – NIKE basın bülteni, 30 Haziran 2016 (Knight, Chairman Emeritus)
- SEC – NIKE 8-K, 9 Temmuz 2003 (Converse anlaşması)
- Kirkus Reviews – Shoe Dog